<img height="1" width="1" style="display:none" src="https://www.facebook.com/tr?id=479708106200774&amp;ev=PageView&amp;noscript=1">

Oorlog Rusland-Oekraïne: mogelijke gevolgen op korte- en middellange termijn

01 april 2022

De Russische aanval op Oekraïne is in eerste instantie een menselijk drama, met grote impact op het Oekraïense volk.

De gevolgen van de oorlog gaan echter veel verder dan enkel de menselijke en financiële verliezen in Oekraïne zelf. Dit conflict zal op verschillende domeinen gevolgen hebben, al is de omvang van de uiteindelijke impact op sommige vlakken vandaag nog niet exact te voorspellen.* In dit artikel geven we een eerste overzicht van de belangrijkste verwachte gevolgen op korte en middellange termijn.

Korte termijn
Hogere energieprijzen
Het eerste en belangrijkste effect was de stijging van de olie- en gasprijzen. Rusland is verantwoordelijk voor ongeveer 40% van het aardgas en 20% van de aardolie die de rest van Europa jaarlijks invoert. Een aanzienlijk deel daarvan wordt bovendien via pijpleidingen die door Oekraïne lopen, naar West-Europa vervoerd. Westerse sanctiemaatregelen hebben bovendien als gevolg dat Russische olie moeilijk verkoopbaar is op de internationale markten. De al krappe olie- en gasmarkten dreigen door het wegvallen van een deel van de Russische productie uit evenwicht te geraken, wat leidde tot recordprijzen op de Europese markten.

Ook andere grondstofprijzen omhoog
Rusland en Oekraïne zijn niet alleen op de energiemarkt belangrijke spelers, maar ook voor een aantal landbouwgewassen: samen zijn ze goed voor een kwart van de wereldwijde tarwe-export en een vijfde van de maïsexport. De tarweprijs schoot in de eerste dagen na de Russische inval naar recordniveaus en bleef ook in de weken daarna ver boven de prijsniveaus van begin dit jaar.

In de industriële metalen is Rusland een belangrijke producent van o.a. nikkel, palladium en platina, die gebruikt worden in verschillende industriële toepassingen. Onderbrekingen in de toelevering van die metalen kunnen tot voorraadtekorten leiden en zo productiebanden stilleggen. In de autosector zien we vandaag al de gevolgen waarbij verschillende fabrieken niet meer kunnen produceren en de wachttijden voor auto’s oplopen.

De uiteindelijke impact kan sterk verschillen van sector tot sector en zal afhangen van verschillende factoren zoals de grootte van de aangehouden voorraden, de mate van disruptie en het al dan niet aanwezig zijn van substituten. Uiteraard geldt ook dat hoe langer het conflict aanhoudt, hoe groter de impact zal zijn.

Afgeleide effecten
De hogere energieprijzen veroorzaken ook verschillende indirecte effecten. Zo werken de hoge energieprijzen in de praktijk als een extra belasting op het inkomen van de burger. De extra last op het gezinsbudget heeft als gevolg dat er minder geld beschikbaar is voor andere uitgaven, waardoor niet-noodzakelijke uitgaven (kleding, ontspanning, grote aankopen, …) noodgedwongen ingeperkt of uitgesteld worden. Op die manier kunnen de hoge energiekosten ertoe leiden dat de consumentenbestedingen dit jaar in Europa lager uitkomen dan verwacht en zo een groeivertraging
veroorzaken. Verschillende energie-intensieve bedrijven kunnen aan de huidige hoge energieprijzen
niet meer rendabel produceren, en beslissen om hun productie tijdelijk stil te leggen. Op die manier kan krapte ontstaan op uiteenlopende markten, en kunnen onderdelentekorten voor logistieke problemen zorgen. De Europese Centrale Bank (ECB) verlaagde naar aanleiding van het conflict in Oekraïne recent al haar groeiprognose voor 2022 van 4,2% naar 3,7%, en als het conflict nog lang aansleept, zal de ECB die prognose nog verder neerwaarts moeten bijstellen.

De recordprijzen voor aardgas hebben ook onrechtstreeks als gevolg dat voeding duurder wordt. Zo
wordt voedsel dat gekweekt wordt in serres, duurder vanwege de hogere stookkosten. Daarnaast wordt voor de productie van potas, een veelgebruikte kunstmest, veel aardgas gebruikt, waardoor nu ook de prijs voor kunstmest duurder wordt. Dat heeft als gevolg dat boeren hun kunstmestgebruik verminderen, wat tot lagere oogsten leidt. Die lagere oogsten kunnen dan weer schaarste veroorzaken en zo de prijzen opdrijven.

Middellange termijn
Inflatie zal langer op een hoog niveau blijven In de loop van 2021 begon de inflatie in Europa langzaam op te lopen vanwege de naschokken van de coronapandemie. De heropstart van de door lockdowns verstoorde wereldeconomie veroorzaakte logistieke problemen en stijgende energieprijzen, die samen leidden tot stijgende prijzen. De algemene verwachting was dat naarmate corona in 2022 onder controle kwam, de logistieke problemen zouden verdwijnen en ook de energieprijzen opnieuw zouden normaliseren. Zo zou de hogere inflatie in de loop van 2022 opnieuw afnemen naar meer normale niveaus. Dat positieve scenario lijkt door de oorlog vandaag niet meer haalbaar. De hoge inflatie zal door al de hierboven beschreven effecten langer aanhouden dan oorspronkelijk verwacht. Daardoor belanden de centrale banken in een moeilijk scenario. Om de hoge
inflatie aan te pakken, zouden ze de rente sneller en harder moeten verhogen, maar als ze dat doen,
remmen ze ook de economische groei af en die groei neemt vandaag al af door de impact van de oorlog. Het wordt voor hen een delicate evenwichtsoefening om te voorkomen dat de inflatie ontspoort, maar tegelijkertijd ervoor te zorgen dat ze de afkoelende economie door de renteverhogingen niet in een recessie duwen.

Rol dollar als reservemunt neemt verder af
De Westerse landen kondigden als reactie op de Russische invasie prompt sancties af met als doel de
Russische economie te treffen: Russische banken werden uitgesloten uit het internationale financiële berichtensysteem SWIFT, waardoor het hen bijna onmogelijk werd gemaakt om nog internationale betalingen te doen. Daarnaast werden ook de goud- en valutareserves van de Russische centrale bank bevroren die bij Westerse banken werden aangehouden. Die acties hebben een sterke impact op de Russische economie: bedrijven zien hun kosten stijgen en kunnen moeilijker handel voeren en de Russische roebel daalt fors, waardoor import duurder wordt. Omdat een groot deel van de reserves van de centrale bank bevroren zijn, kan de centrale bank ook moeilijker de koers van de roebel ondersteunen. De grote impact van die maatregelen is ook een illustratie van de dominante rol van de Verenigde Staten en de dollar in het internationale financiële systeem. Niet alleen Rusland, maar ook andere landen zoals China, worden daar door die maatregelen nog eens duidelijk aan herinnerd. De sancties kunnen er dan ook toe leiden dat die landen versneld zullen proberen om in de toekomst minder afhankelijk te worden van de dollar. Zo heeft China reeds een alternatief voor SWIFT, genaamd CIPS, gecreëerd dat vandaag nog een veel kleiner betaalsysteem is, maar nu mogelijk op meer belangstelling van andere landen zal kunnen rekenen. Centrale banken wereldwijd waren de voorbije jaren hun reserves al langzaam aan het diversifiëren weg van de dollar en die
beweging zal door deze gebeurtenissen waarschijnlijk versneld worden in de komende jaren. Ook het gebruik van de dollar in internationale betalingen kan verder afnemen: zo overweegt Saudi-Arabië om zijn olieverkopen aan China in de toekomst in yuan te factureren in plaats van in dollars. Op langere termijn verwachten we dat het belang van de dollar door die evoluties zal afnemen en logischerwijze zou daardoor ook de dollar als munt moeten verzwakken op termijn. Als beleggers
moeten we wel beseffen dat dat een langzaam proces zal zijn over meerdere jaren, en dat het niet noodzakelijk de euro zal zijn die daarvan kan profiteren en sterker worden.

Versnelde energietransitie richting hernieuwbare energie
Een laatste belangrijk gevolg van de huidige oorlog in Oekraïne is dat andere landen hun afhankelijkheid van Russisch aardgas en aardolie versneld willen afbouwen. Zo kondigde de Europese Unie al aan dat ze tegen 2030 geen Russisch aardgas meer wil invoeren, en al dit jaar gaat proberen om de invoer met twee derde te verminderen. De vervanging zal gedeeltelijk gebeuren door LNG in te voeren uit andere landen, en vermoedelijk ook door toch meer steenkool en kernenergie te blijven gebruiken. De belangrijkste vervanging in de komende jaren zal echter moeten komen van meer hernieuwbare energie. Op die manier zal de oorlog de energietransitie die al aan de gang was, nog
versnellen. Een belangrijke uitdaging daarbij gaat zijn of het aanbod aan verschillende grondstoffen die nodig zijn voor die transitie (koper, zilver, nikkel, kobalt, lithium, …) de hogere vraag in de komende jaren gaat kunnen volgen. Zo berekende het onderzoeksbureau Wood Mackenzie onlangs dat de kostprijs van een elektrische auto dit jaar 10 tot 15% zou stijgen vanwege de hogere
grondstofprijzen en voerde autoproducent Tesla dit jaar al twee keer prijsverhogingen door. Als de transitie de komende jaren te snel zou gaan en het grondstoffenaanbod daardoor niet kan volgen, dan kan dat de komende jaren opnieuw leiden tot … meer inflatie.

* Op het moment dat de redactie voor dit artikel werd afgesloten (21 maart) was de oorlog in Oekraïne nog steeds volop aan de gang en was er nog geen staakt-het-vuren in zicht.

Ook interessant

blogpost over Beleggen

Blijf op de hoogte!

Reacties (1)